در پایان آیه گذشته فرمود: «نابینا و بینا یکسان نیستند»، و به دنبال آن در این آیه به پیامبر(صلى الله علیه وآله) دستور مى دهد: «به وسیله قرآن کسانى را انذار و بیدار کن که از روز رستاخیز بیم دارند»، یعنى تا این اندازه چشم قلب آنها گشوده است که احتمال مى دهند حساب و کتابى در کار باشد، و در پرتو این احتمال، و ترس از مسئولیت، آمادگى براى پذیرش یافته اند، مى فرماید: «به وسیله وحى و قرآن کسانى را که از محشور شدن در حضور پروردگارشان بیم دارند انذار کن»!
(وَ أَنْذِرْ بِهِ الَّذینَ یَخافُونَ أَنْ یُحْشَرُوا إِلى رَبِّهِمْ).
شاید کراراً گفته ایم که: تنها وجود یک رهبر لایق و برنامه هاى جامع تربیتى براى هدایت افراد کافى نیست، بلکه یک نوع آمادگى در خود افراد نیز لازم است همان طور که نور آفتاب به تنهائى براى یافتن راه از چاه کفایت نمى کند بلکه چشم بینا هم لازم دارد، و نیز بذر مستعد و آماده مادام که زمینِ آماده و مستعدى وجود نداشته باشد، بارور نمى گردد.
از آنچه گفتیم روشن شد: ضمیر «بِهِ» به قرآن بازگشت مى کند، اگر چه قرآن در آیات قبل با صراحت ذکر نشده، ولى از قرائن روشن مى شود.
همچنین منظور از یَخافُونَ: «مى ترسند» همان احتمال زیان و ضرر است که هر عاقلى به هنگام قرار گرفتن در برابر دعوت انبیاء و رهبران الهى، در فکرش پیدا مى شود که شاید گفتار آنها حق باشد، و مخالفت با آن موجب زیان و خسران گردد، پس چه بهتر که در دعوت آنها مطالعه کنم و دلائل آنها را ببینم.
این یکى از نخستین شرط هاى هدایت است و همان است که علماى عقائد آن را به عنوان لزومِ «دفع ضرر محتمل»، دلیل وجوب مطالعه در دعوت مدّعى نبوت و لزوم مطالعه درباره شناسائى خدا قرار داده اند.
سپس مى گوید: این گونه افراد بیداردل از آن روز مى ترسند که «جز خدا سرپرست، پناهگاه و شفاعت کننده اى ندارند» (لَیْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِهِ وَلِیٌّ وَ
لا شَفیعٌ).
آرى این گونه افراد را انذار کن! و به سوى حق دعوت بنما! زیرا امید تقوا و پرهیزگارى درباره آنها هست، «شاید پرهیزگارى پیش گیرند» (لَعَلَّهُمْ یَتَّقُونَ).
البته نفى «شفاعت» و «ولایت» غیر خدا در این آیه، هیچ گونه منافاتى با شفاعت و ولایت مردان خدا ندارد; زیرا همان طور که قبلاً اشاره کردیم، منظور نفى شفاعت و ولایت بالذات است، یعنى این دو مقام ذاتاً مخصوص خدا است، و اگر غیر او مقام ولایت و شفاعتى دارد به اذن و اجازه و فرمان او است، همان طور که قرآن صریحاً مى گوید: مَنْ ذَا الَّذی یَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاّ بِإِذْنِهِ: «کیست که در پیشگاه او جز به فرمان او شفاعت کند»؟!(1)
براى توضیح بیشتر در این زمینه و در زمینه بحث شفاعت به طور کلّى، به جلد اول تفسیر «نمونه»، ذیل آیه 48 سوره «بقره» مراجعه فرمائید.