دیگر از عوامل انحراف آنها تکبر و لجاجت است که در این آیه به آن اشاره شده; زیرا افراد متکبر معمولاً مردم لجوجى هستند، چون تکبر به آنها اجازه تسلیم در برابر حق را نمى دهد و همین سبب مى شود که به اصطلاح روى دنده لج بیفتند، و هر دلیل روشن و برهان واضحى را به نحوى انکار کنند، هر چند تا سر حدّ انکار بدیهیات پیش رود!
همان طور که بارها با چشم خود این موضوع را در میان افراد متکبر و خودخواه دیده ایم.
قرآن در اینجا اشاره به تقاضاى جمعى از بت پرستان (که مى گویند این اشخاص نضر بن حارث، عبداللّه بن ابى امیه و نوفل بن خویلد بودند که به پیامبر(صلى الله علیه وآله) گفتند: ما تنها در صورتى ایمان مى آوریم که نامه اى از طرف خداوند با چهار فرشته بر ما نازل کنى!!)(1) کرده، مى فرماید:
«اگر همان طور که آنها تقاضا کردند، نوشته اى بر صفحه اى از کاغذ و مانند آن بر تو نازل کنیم، و علاوه بر مشاهده کردن، با دست خود نیز آن را لمس کنند باز مى گویند: این یک سحر آشکار است»! (وَ لَوْ نَزَّلْنا عَلَیْکَ کِتاباً فی قِرْطاس فَلَمَسُوهُ بِأَیْدیهِمْ لَقالَ الَّذینَ کَفَرُوا إِنْ هذا إِلاّ سِحْرٌ مُبینٌ).
یعنى: دائره لجاجت آنها، تا حدّى توسعه یافته که روشن ترین محسوسات را یعنى آنچه با «مشاهده» و «لمس» درک مى شود، انکار مى کنند، و به بهانه سحر از تسلیم شدن در برابر آن، سر باز مى زنند.
در حالى که در زندگى روزانه خود براى اثبات واقعیت ها به یک دهم از این نشانه ها نیز قناعت مى کنند، و آن را قطعى و مسلّم مى دانند!
و این نیست مگر به خاطر خودخواهى، تکبر و لجاجت سختى که بر روح آنها سایه افکنده.
ضمناً باید توجه داشت: «قرطاس» به معنى هر چیزى است که روى آن مى نویسند، اعم از کاغذ و پوست و الواح، و اگر امروز قرطاس را فقط به کاغذ مى گویند، براى این است که کاغذ متداول ترین چیزى است که روى آن نوشته مى شود.
* * *
1 ـ «مجمع البیان»، جلد 4، صفحه 12، ذیل آیه مورد بحث، مؤسسة الاعلمى للمطبوعات، بیروت، طبع اول، 1415 هـ ق ـ «بحار الانوار»، جلد 9، صفحه 84 ـ «اسباب نزول الآیات»، صفحه 143، مؤسسة الحلبى و شرکاه، قاهره، 1388 هـ ق ـ «زاد المسیر»، جلد 3، صفحه 7، دار الفکر بیروت، طبع اول، 1407 هـ ق ـ تفسیر «ابن کثیر»، جلد 3، صفحه 67، دار المعرفة بیروت، 1412 هـ ق.