حدیث · متن، عین مجموعهٔ تأییدشده
نهج‌البلاغه، با ترجمهٔ فارسی، جلد ۱، خطبه‌ها، خطبه ۶۶: در آداب جنگ
ترجمهٔ فارسی، به نقل از سایت دفتر آیت‌الله مکارم شیرازی
- روایت ۱
وَمِن کلامٍ لَهَ عَلَيهِ السَّلامُ فِي تَعْلِيمِ الحَرْبِ وَالمُقَاتَلَةِ وَالمَشْهورُ أنَّهُ قالَهُ لاِصْحَابِهِ لَيْلَةَ الهَرِيرِ، أوْ اوَّلَ اللِّقاءِ بِصِفِّينَ
از سخنان امام (عليه السلام) است درباره آداب و فنون جنگ مشهور اين است که امام (عليه السلام) آن را در «ليلة الهرير»
- روایت ۲
مَعَاشِرَ الْمُسْلِمِينَ! آسْتَشْعِروُا الْخَشْيَةَ، وَ تَجَلْبَبوُا السَّکِينَةَ، وَعَضُّوا عَلَى النَّوَاجِذِ، فَإِنَّهُ أَنْبَى لِلسُّيُوفِ عَنِ الْهَامِ وَأَکْمِلُوا اللاَّْمَةَ، وَقَلْقِلُوا السُّيُوفَ فِي أَغْمَادِهَا قَبْلَ سَلِّهَا وَالْحَظُوا الْخَزْرَ، وَاطْعُنُوا الشَّزْرَ، وَنَافِحُوا بِالظُّبَا، وَ صِلُوا السُّيُوفَ بِالْخُطَا.
اى مسلمانان! لباس زيرين خود را ترس از خدا (و احساس مسئوليّت دربرابر دشمنان حق) و لباس رويين خود را آرامش و خونسردى قرار دهيد؛ دندان ها را بر هم بفشاريد که مقاومت جمجمه ها را دربرابر ضربات دشمن بيشتر مى کند. زره را (با کلاه خود و ساعدبند) کامل کنيد و شمشيرها را قبل از کشيدن از نيام، تکان دهيد (تا به آسانى از نيام درآيد). با خشم و بى اعتنايى به دشمن نظر افکنيد و به هرسو حمله کنيد و ضربه بزنيد (تا غافلگير نشويد)؛ از فاصله نزديک با لبه تيز شمشير، حمله کنيد و با پيش نهادنِ گام، شمشير را به دشمن برسانيد!
- روایت ۳
وَاعْلَمُوا أَنَّکُمْ بِعَيْنِ اللّهِ، وَ مَعَ ابْنِ عَمِّ رَسُولِ اللّهِ [صَلَّى اللّهُ عَلَيْهِ] فَعَاوِدُوا الْکَرَّ، واسْتَحْيُوا مِنَ الْفَرِّ، فَإِنَّهُ عَارٌ فِي الْأَعْقَابِ، وَ نَارٌ يَوْمَ الْحِسَابِ. وَطِيبُوا عَنْ أَنْفُسِکُمْ نَفْسآ، وَامْشُوا إِلَى الْمَوْتِ مَشْيآ سُجُحاً، وَ عَلَيْکُمْ بِهذَا السَّوَادِ الْأَعْظَمِ، وَ الرِّوَاقِ الْمُطَنَّبِ، فَاضْرِبُوا ثَبَجَهُ، فَإِنَّ الشَّيْطَانَ کَامِنٌ فِي کِسْرِهِ، وَ قَدْ قَدَّمَ لِلْوَثْبَةِ يَدآ، وَ أَخَّرَ لِلنُّکُوصِ رِجْلاً. فَصَمْدآ صَمْدآ! حَتَّى يَنْجَلِىَ لَکُمْ عَمُودُ الْحَقِّ (وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ، وَ اللّهُ مَعَکُمْ وَلَنْ يَتِرَکُمْ أَعْمَالَکُمْ).
و بدانيد که شما در پيشگاه خداوند قرار داريد (اعمال شما را مى بيند و در مسير حق از شما حمايت مى کند) و همراه و همگام با پسرعموى پيامبر خدا (صلي الله عليه و آله) هستيد. پى درپى (بر دشمن) حمله کنيد! و از فرار، شرم نماييد! چراکه فرار از جهاد، ننگى است که در نسل هاى آينده شما نيز مى ماند و آتشى است که در روز حساب، دامان شما را مى گيرد! با آغوش باز از شهادت استقبال کنيد و با آرامش به سوى آن گام برداريد. به اين گروهِ انبوه و مرکز تجمّع دشمن وخيمه گاه عظيم (و پرزرق وبرق معاويه) به شدّت حمله بريد و بر قلب آن بتازيد! چراکه شيطان در گوشه و کنار آن پنهان شده است؛ دستى براى حمله به پيش دارد و پايى براى فرار به عقب نهاده است. محکم بايستيد و مقاومت کنيد! تا حق بر شما آشکار گردد «و شما برتريد، خدا با شماست و از اَعمال نيکتان چيزى نمى کاهد (بلکه به عالى ترين وجه آن را پاداش مى دهد)».